Co to jest zachowek i kto ma do niego prawo?
Fakt, że istnieje coś takiego jak zachowek wcale nie jest wiedzą powszechną. Na taką informację moi klienci natrafiają często dopiero po śmierci najbliższej im osoby, gdy ich myśli krążą wokół pozostawionego testamentu.
Dzisiaj podstawy podstaw: co to jest zachowek.
Gdy byłam na studiach egzaminująca profesor oblała na tym pytaniu kilkanaście świetnie przygotowanych osób. Nie dlatego, że nie znali zasad rządzących zachowkiem, ale dlatego, że w ich odpowiedzi zabrakło dwóch magicznych słów. Te słowa to: „roszczenie pieniężne”. Innymi słowy: zachowek to pieniądze. Nie serwis po babci, nie samochód zmarłej mamy, nie połowa domu. Nic z tych rzeczy! Jeśli masz prawo do zachowku, to masz prawo do gotówki, kapitału, mamony… Zwał jak zwał… Jeśli jesteś zobowiązany do zachowku, to znaczy że owej gotówki, kapitału i mamony niestety musisz się pozbyć.
Zachowek jest przewidziany przez ustawodawcę w teorii po to, by spadkodawca nie mógł dramatycznie pokrzywdzić najbliższego członka rodziny. Sytuacja, która najczęściej jest przytaczana jako przykład wygląda tak:
Pan Janusz miał żonę Mariolę i kochankę Iwonę oraz dwójkę dzieci (z żoną). W testamencie cały swój majątek przekazał Iwonie. Ustawodawca stojąc na straży praw Iwony i dwójki dzieci zarządził, że ta nieszczęśliwa małżonka ma prawo do zachowku. Tyle jeśli chodzi o podręcznikowe przykłady. Bo w praktyce częściej wygląda to tak: babcia Janka miała ukochanego wnuka i przekazuje mu swoje mieszkanie. Reszcie dzieci babci przysługuje prawo do zachowku, wiec pozywają wnuka. Chcę zaznaczyć, że za racjami pominiętych dzieci stoją ważne argumenty. Najczęściej sprowadzają się one do pytania: dlaczego zachowek dostał akurat ten wnuk, a my lub nasze dzieci już nie? W praktyce zdarza się, że wnuk musi sprzedać mieszkanie, żeby spłacić pozostałych krewnych.
Dlatego chociaż w kodeksie cywilnym zachowek znajduje się w części dotyczącej spadków, ja uważam że pod względem życiowym to sprawa rodzinna. Bo mimo, że mówimy o pieniądzach, pierwsze skrzypce grają tu relacje rodzinne i jeśli zabraknie wzajemnego zrozumienia i ustępstw, chociażby w rozłożeniu roszczenia na raty, sprawa będzie bardziej obciążająca emocjonalnie, niż burzliwy rozwód.
Odpowiadając na tytułowe pytanie: zachowek przysługuje niektórym osobom najbliższym osoby zmarłej, które zostały pominięte w testamencie. Czyli: małżonkowi, dzieciom (ewentualnie wnukom i prawnukom) lub rodzicom. Rodzice wchodzą w grę wyłącznie gdy nie ma dzieci. Wnukowie wchodzą w grę, gdy nie żyje ich rodzic, który byłby uprawniony do zachowku. Zachowek nie przysługuje rodzeństwu zmarłego! I to powinnam napisać wielkimi literami, bo to często popełniany błąd.
Co ważne: zachowek może przysługiwać także wtedy, gdy w sprawie nie ma testamentu, a spadkodawca rozporządził swoim majątkiem jeszcze za życia. Po jego śmierci spadek okazuje się często pusty, ale roszczenie pieniężne nadal istnieje. Jak je oszacować? Ostatnio trochę się na ten temat rozpisuję, więc odsyłam do pozostałych wpisów.
Godziny otwarcia:
Poniedziałek - Piątek od 8:00 do 15:00
Adwokat Katarzyna Błaszczyk | Polityka prywatności
Kancelaria Adwokacka Adwokat Katarzyna Błaszczyk - Prawo Spadkowe | Prawnik Inowrocław
Adwokat Inowrocław, sprawy spadkowe Inowrocław, zachowek Inowrocław, rozwód Inowrocław